Jaka jest podstawa prawna systemu kaucyjnego w Polsce

Podstawą prawną systemu kaucyjnego w Polsce jest rozdział 6b ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Dodała go ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1852), obowiązująca od 13 października 2023 r. System działa od 1 października 2025 r. (art. 40g ust. 1 tej ustawy).

Stan prawny na: 2026-10-14

Który akt prawny reguluje system kaucyjny?

Polski system kaucyjny nie ma własnej, osobnej ustawy. Jego zasady zawiera rozdział 6b ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Rozdział ten dodała ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1852), która weszła w życie 13 października 2023 r.

W praktyce oznacza to dwie rzeczy. Ustawa z 2023 r. jest aktem, który system wprowadził, ale sama tylko zmienia inne przepisy. Obowiązujące dziś reguły czyta się w ustawie z 2013 r., w jej aktualnym brzmieniu, czyli razem z późniejszymi zmianami. Szerszy kontekst obowiązków związanych z opakowaniami opisuje dział odpady i opakowania.

Jak system kaucyjny ma się do dyrektywy SUP?

Przepisy o systemie kaucyjnym częściowo wdrażają unijną dyrektywę 2019/904, nazywaną dyrektywą SUP. Nie są jednak tym samym co krajowe obowiązki dotyczące produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. To osobny mechanizm, uregulowany w rozdziale 6b ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (dodanym ustawą z dnia 13 lipca 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1852). Kto sprawdza swoje obowiązki, analizuje oba obszary oddzielnie: wniosek wyciągnięty z jednego nie przesądza o drugim.

Od kiedy system działa i z czego wynika ta data?

Datę wyznacza art. 40g ust. 1 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, czyli przepis określający uruchomienie systemu kaucyjnego. Jego obecne brzmienie nadała ustawa z dnia 23 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911, art. 1 pkt 9 lit. c). Zgodnie z nim system nie mógł zostać uruchomiony przed 1 października 2025 r. i właśnie tego dnia zaczął działać.

Oś czasu: od uchwalenia przepisów do uruchomienia systemu kaucyjnego (ustawa z dnia 13 lipca 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1852; ustawa z dnia 23 grudnia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1911), stan na 2026-10-02.

Jak znaleźć właściwy przepis krok po kroku?

1. Otwórz ustawę z 2013 r., a nie samą ustawę zmieniającą. Tekst ujednolicony ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi zawiera rozdział 6b w aktualnym brzmieniu. Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1852) pokazuje tylko to, co wtedy dodano.

2. Sprawdź, czy czytasz wersję uwzględniającą zmianę z 2024 r. Ustawa z dnia 23 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911) zmieniła między innymi art. 40g ust. 1. Starszy tekst pokaże inną treść tego przepisu.

3. Przejdź do rozdziału 6b. Tam znajdują się przepisy o systemie kaucyjnym, w tym art. 40g ust. 1 o jego uruchomieniu.

4. Dopiero potem szukaj przepisu dla swojej sytuacji. Sklepy zaczynają zwykle od pytań o odbiór opakowań: kiedy sklep nie musi przyjmować zwrotu opakowań kaucyjnych oraz od jakiej powierzchni sklepu powstaje obowiązek odbioru opakowań w systemie kaucyjnym.

Wyjątki i typowe pomyłki

• Szukanie „ustawy kaucyjnej”. Taki samodzielny akt nie istnieje. Potoczna nazwa odnosi się do ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1852), a ta jest ustawą zmieniającą.
• Powoływanie wyłącznie ustawy zmieniającej. W umowie, procedurze lub piśmie wskazuje się przepis ustawy z 2013 r., bo to ona zawiera obowiązującą treść rozdziału 6b.
• Utożsamianie kaucji z obowiązkami dotyczącymi produktów jednorazowego użytku. Oba obszary wiążą się z tą samą dyrektywą, ale są odrębnymi mechanizmami o różnych przepisach.
• Korzystanie z nieaktualnego tekstu. Wersja ustawy sprzed zmiany z dnia 23 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911) zawiera inne brzmienie art. 40g ust. 1.

Przykład: jak powołać podstawę prawną w dokumencie

Hurtownia napojów przygotowuje wewnętrzną procedurę i chce w niej wskazać, z czego wynikają opisane czynności. Poprawny zapis odwołuje się do ustawy z 2013 r.: „rozdział 6b ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi”. Jeżeli procedura opisuje także początek działania systemu, dodaje się „art. 40g ust. 1 tej ustawy” i datę 1 października 2025 r. Zapis „na podstawie ustawy z dnia 13 lipca 2023 r.” byłby nieprecyzyjny: wskazuje akt, który rozdział dodał, a nie przepis, który dziś obowiązuje.

Co zrobić teraz?

1. Zapisz w swojej dokumentacji podstawę prawną w pełnym brzmieniu: rozdział 6b ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

2. Zweryfikuj, czy umowy i procedury w firmie nie odwołują się wyłącznie do ustawy zmieniającej albo do tekstu sprzed zmiany z 2024 r.

3. Ustal, który przepis rozdziału 6b dotyczy Twojej roli, i sprawdź go w aktualnym tekście ustawy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy system kaucyjny miał ruszyć 1 stycznia 2025 r.?

Taka data była pierwotnie planowana, ale nigdy nie zaczęła obowiązywać. Obecne brzmienie art. 40g ust. 1 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, nadane ustawą z dnia 23 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911), nie pozwalało uruchomić systemu przed 1 października 2025 r.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi – aktualny tekst jednolity w serwisie ELI – rozdział 6b, w tym art. 40g ust. 1.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.