Co to jest kontrola pozaplanowa w BDO?

Kontrola pozaplanowa to kontrola przedsiębiorcy prowadzona przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (WIOŚ) na wniosek organów albo interwencyjnie, na przykład po skardze lub przy podejrzeniu zanieczyszczenia. Zgodnie z art. 9a ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska nie stosuje się do niej art. 48 Prawa przedsiębiorców, więc może odbyć się bez zawiadomienia.

# Co to jest kontrola pozaplanowa?

Czym kontrola pozaplanowa różni się od planowej?

Kontrola planowa jest poprzedzona zawiadomieniem. Zgodnie z art. 48 ust. 1–2 ustawy Prawo przedsiębiorców w związku z art. 9a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. 2024 poz. 425) wojewódzki inspektor ochrony środowiska zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli. Kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia.

Kontrola pozaplanowa działa inaczej. Art. 9a ust. 2 w związku z art. 9 ust. 1b–1c ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska wyłącza stosowanie art. 48 Prawa przedsiębiorców do kontroli pozaplanowych, a więc takich kontroli nie poprzedza obowiązkowe zawiadomienie z terminem. Poniższa tabela zestawia oba tryby.

Więcej o trybie zaplanowanym przeczytasz w artykule Co to jest kontrola planowa?.

W jakich sytuacjach WIOŚ może wejść bez zapowiedzi?

Art. 9a ust. 2 w związku z art. 9 ust. 1b–1c ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska obejmuje kontrole pozaplanowe na wniosek organów oraz interwencyjne. Do tych drugich należą między innymi kontrole po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, przy poważnej awarii albo w celu przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu.

W praktyce oznacza to, że w takich sytuacjach przedsiębiorca może nie otrzymać wcześniejszej informacji o terminie wizyty. Nie jest to jednak reguła dla wszystkich kontroli: kontrole planowe są zawiadamiane, a zasada bez zapowiedzi dotyczy trybu pozaplanowego.

Który organ kontroluje przestrzeganie przepisów o odpadach?

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska do zadań Inspekcji należy kontrola przestrzegania ustawy o odpadach. Organami Inspekcji są według art. 3 tej ustawy Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) i wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (WIOŚ). Ta kompetencja obejmuje całą ustawę o odpadach, a nie tylko mechanizm BDO.

Szczegółowo o podziale ról przeczytasz w artykule Organ kontrolujący przestrzeganie obowiązku BDO.

Co inspektor może sprawdzić w BDO i w transporcie?

Organy Inspekcji Ochrony Środowiska są użytkownikami BDO (art. 83 ust. 1 pkt 16 ustawy o odpadach). Art. 83 ust. 2a tej ustawy daje im możliwość weryfikacji zgodności ze stanem rzeczywistym ewidencji odpadów prowadzonej przez posiadaczy odpadów.

Przy kontroli transportu pojazd z odpadami może zostać zatrzymany w razie stwierdzonych naruszeń. Art. 24a ustawy o odpadach wymienia tu obok organów Inspekcji także Policję, Krajową Administrację Skarbową, Straż Graniczną i Inspekcję Transportu Drogowego. Zagadnienie to omawia tekst Straż Graniczna a odpady – kto kontroluje?.

Jaką rolę ma Marszałek Województwa, a jaką WIOŚ?

Marszałek Województwa pełni funkcję rejestrową: prowadzi rejestr BDO i dokonuje wpisu, zmiany lub wykreślenia. Funkcja kontrolna należy do Inspekcji Ochrony Środowiska, a oba organy mają odrębne, uzupełniające się kompetencje.

Administracyjną karę pieniężną z art. 194 ustawy o odpadach, w tym za brak wymaganego wpisu, wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska na podstawie art. 196 tej ustawy, a nie marszałek. Sankcje za konkretne naruszenia ustala się w odrębnych trybach; przykład kar związanych z BDO opisuje artykuł Kara za niezłożenie sprawozdania BDO.

Co zrobić teraz, żeby być gotowym na kontrolę?

To wniosek praktyczny, a nie przepis: skoro kontrola pozaplanowa może odbyć się bez zawiadomienia, a organy mogą weryfikować ewidencję odpadów ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach), dokumentacja powinna być uporządkowana na bieżąco.

• Porównaj wpisy w ewidencji odpadów w BDO z faktycznym stanem odpadów w zakładzie.
• Sprawdź, czy dokumenty dotyczące przekazywania odpadów i ich transportu są kompletne i dostępne na miejscu.
• Wyznacz osobę, która poprowadzi inspektora przez dokumentację, gdy przyjedzie bez zapowiedzi.
• Przejrzyj swoje obowiązki w materiałach BDO – co to jest i kto musi prowadzić? oraz Odpady i opakowania – obowiązki podmiotów.

Stan prawny na: 2026-10-24

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328)

Najczęściej zadawane pytania

Czy przy kontroli pozaplanowej obowiązuje 7-dniowy termin od zawiadomienia?

Nie. Termin „nie wcześniej niż po 7 dniach i nie później niż przed upływem 30 dni” wynika z art. 48 ust. 2 Prawa przedsiębiorców, a art. 9a ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska wyłącza stosowanie art. 48 do kontroli pozaplanowych. Różnice w trybach opisuje artykuł Co to jest kontrola planowa?.

Kto ma kompetencję kontrolną w zakresie odpadów?

Organy Inspekcji Ochrony Środowiska: GIOŚ i wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska, na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l oraz art. 3 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. Rejestr BDO prowadzi natomiast Marszałek Województwa. Więcej w artykule Organ kontrolujący przestrzeganie obowiązku BDO.

Czy podczas kontroli może zostać zatrzymany pojazd z odpadami?

Tak, w razie stwierdzonych naruszeń przy kontroli transportu. Art. 24a ustawy o odpadach pozwala na to organom Inspekcji Ochrony Środowiska, Policji, KAS, Straży Granicznej i Inspekcji Transportu Drogowego. Więcej o innych organach w artykule Straż Graniczna a odpady – kto kontroluje?.