Kto jest podmiotem korzystającym ze środowiska zobowiązanym do opłat

Opłaty za korzystanie ze środowiska dotyczą podmiotu korzystającego ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy – Prawo ochrony środowiska: przedsiębiorcy (także zagranicznego i rolnika prowadzącego działalność wytwórczą), jednostki organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą oraz osoby fizycznej – tylko gdy jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia. Emisje rozliczone w EU ETS są z opłaty wyłączone (art. 273 ust. 4 POŚ).

Stan prawny na: 2026-09-29

Odpowiedź w skrócie

Kto: podmiot korzystający ze środowiska zdefiniowany w art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (POŚ). Definicja obejmuje trzy grupy: przedsiębiorców, jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami i – w wąskim zakresie – osoby fizyczne.
Za co: wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest jedną z ustawowych kategorii opłat za korzystanie ze środowiska (art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ). Organem właściwym w sprawach tych opłat jest marszałek województwa.
Wyjątek: emisje gazów cieplarnianych rozliczone uprawnieniami w unijnym systemie handlu emisjami (EU ETS) nie są objęte opłatą (art. 273 ust. 4 POŚ) – to zapobiega podwójnemu obciążeniu tej samej emisji.
Powiązany obowiązek: ta sama definicja wyznacza, kto składa roczny raport o emisjach do Krajowej bazy prowadzonej przez KOBiZE (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji).

Trzy grupy podmiotów korzystających ze środowiska

lit. a – przedsiębiorcy — Kto dokładnie: przedsiębiorca w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, przedsiębiorca zagraniczny, osoba prowadząca działalność wytwórczą w rolnictwie (uprawy, chów lub hodowla zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo, rybactwo śródlądowe); Kiedy jest podmiotem korzystającym ze środowiska: zawsze, gdy korzysta ze środowiska
lit. b – jednostki organizacyjne — Kto dokładnie: jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą (np. szkoła, szpital publiczny, fundacja bez działalności gospodarczej); Kiedy jest podmiotem korzystającym ze środowiska: zawsze, gdy korzysta ze środowiska
lit. c – osoby fizyczne — Kto dokładnie: osoba fizyczna, która nie mieści się w lit. a; Kiedy jest podmiotem korzystającym ze środowiska: wyłącznie w zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia

Tabela: kto jest podmiotem korzystającym ze środowiska. Podstawa: art. 3 pkt 20 ustawy – Prawo ochrony środowiska.

Pojęcie przedsiębiorcy w lit. a odsyła wprost do Prawa przedsiębiorców – nie ma więc odrębnej, „środowiskowej” definicji firmy. Rozmiar firmy nie ma tu znaczenia: jednoosobowa działalność gospodarcza jest podmiotem korzystającym ze środowiska tak samo jak duża spółka. Kryteria wielkości przedsiębiorstwa mają znaczenie w innych reżimach, np. przy opłacie rejestrowej w BDO – zobacz, jak zdefiniowany jest mikroprzedsiębiorca dla niższej opłaty rejestrowej BDO.

Opłata za korzystanie ze środowiska a raport do KOBiZE

Definicja z art. 3 pkt 20 POŚ działa w dwóch obowiązkach jednocześnie, ale są to dwa odrębne obowiązki z innymi organami i innymi skutkami:

Opłata za korzystanie ze środowiska (m.in. za emisje do powietrza) — Kogo dotyczy: podmiot korzystający ze środowiska; Co go wyzwala: korzystanie ze środowiska objęte ustawową kategorią opłat, np. wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza; Organ: marszałek województwa; Podstawa prawna: art. 273 ust. 1 pkt 1, ust. 1a i ust. 4 POŚ
Roczny raport o emisjach do Krajowej bazy — Kogo dotyczy: podmiot korzystający ze środowiska, którego działalność powoduje emisje w danym roku; Co go wyzwala: sam fakt emitowania w roku kalendarzowym – bez wpisu do rejestru i bez wniosku; Organ: KOBiZE; Podstawa prawna: art. 7 ust. 1 ustawy o systemie zarządzania emisjami w zw. z art. 3 pkt 20 POŚ

Tabela: porównanie opłaty środowiskowej i raportu do KOBiZE. Podstawa: art. 273 POŚ oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r.

Przepisy art. 1–7 ustawy o systemie zarządzania emisjami nie wskazują odrębnego progu rejestracyjnego ani progu wielkości instalacji dla raportu – obowiązek wynika z samego emitowania. Szczegóły raportowania omawiamy w przewodniku KOBiZE – raport o emisjach.

Oś czasu: skąd biorą się te obowiązki

27 kwietnia 2001 r. — Zdarzenie: uchwalenie ustawy – Prawo ochrony środowiska; Znaczenie dla podmiotu: źródło definicji (art. 3 pkt 20) i katalogu opłat (art. 273)
17 lipca 2009 r. — Zdarzenie: uchwalenie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji; Znaczenie dla podmiotu: źródło obowiązku raportu do Krajowej bazy (art. 7 ust. 1)
30 kwietnia 2018 r. — Zdarzenie: początek obowiązywania obecnego brzmienia definicji z art. 3 pkt 20 POŚ, odsyłającego do Prawa przedsiębiorców; Znaczenie dla podmiotu: przedsiębiorcę ocenia się według Prawa przedsiębiorców

Tabela: daty aktów, z których wynika status podmiotu korzystającego ze środowiska. Podstawa: art. 3 pkt 20 i art. 273 POŚ, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r.

Wyjątki i przypadki brzegowe

Osoba fizyczna bez działalności: jest podmiotem korzystającym ze środowiska tylko w zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia (art. 3 pkt 20 lit. c POŚ). Poza tym zakresem – np. przy zwykłym ogrzewaniu własnego domu – nie jest nim w rozumieniu tej ustawy.
EU ETS obejmuje tylko część emisji: wyłączenie z art. 273 ust. 4 POŚ dotyczy wyłącznie emisji faktycznie rozliczonych uprawnieniami w EU ETS, a nie całej działalności. Emisje z innych źródeł tej samej firmy nadal podlegają zasadom ogólnym.
Status podmiotu to nie to samo co kwota do zapłaty: ustawa wskazuje kategorie opłat, ale konkretne substancje, źródła i stawki określają przepisy wykonawcze oraz coroczne obwieszczenie stawek. Sytuacje, w których opłaty się nie wnosi, opisujemy w artykule kiedy nie trzeba płacić opłaty za korzystanie ze środowiska.
Progi dla raportu do KOBiZE: to, czy przepisy wykonawcze do art. 7 ustawy o systemie zarządzania emisjami przewidują dla niektórych instalacji odrębne zwolnienia, wymaga sprawdzenia w aktualnych rozporządzeniach – ten artykuł tego nie rozstrzyga.
Inne opłaty „środowiskowe”: opłata za korzystanie ze środowiska to inny obowiązek niż opłaty produktowe czy recyklingowe. Różnice pokazujemy na przykładzie obowiązków SUP i opłaty za torby oraz opłaty recyklingowej za lekką torbę plastikową.

Przykład z praktyki

Fundacja prowadząca ośrodek szkoleniowy (bez działalności gospodarczej) ogrzewa budynek własną kotłownią. Fundacja jest jednostką organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą, więc jest podmiotem korzystającym ze środowiska (art. 3 pkt 20 lit. b POŚ). Wprowadza gazy do powietrza, a to kategoria objęta opłatą (art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ). Działalność powoduje emisje, więc fundacja składa też roczny raport do Krajowej bazy (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r.).

Dla porównania: osoba fizyczna, która tą samą technologią ogrzewa własny dom i nie potrzebuje do tego pozwolenia, nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska – ani opłata, ani raport z tego tytułu jej nie dotyczą.

Co zrobić teraz

1. Ustal, do której grupy z art. 3 pkt 20 POŚ należysz (lit. a, b czy c).

2. Spisz wszystkie źródła emisji do powietrza – kotły, piece, agregaty, procesy technologiczne.

3. Jeśli część emisji jest rozliczana w EU ETS, oddziel ją od pozostałych – tylko ona jest wyłączona z opłaty.

4. Dla pozostałych emisji ustal stawki z aktualnego obwieszczenia i rozlicz opłatę z urzędem marszałkowskim.

5. Niezależnie od opłaty przygotuj roczny raport do Krajowej bazy prowadzonej przez KOBiZE.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, art. 3 pkt 20 oraz art. 273 ust. 1 pkt 1, ust. 1a i ust. 4; ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, art. 2 pkt 5 i pkt 20 oraz art. 7 ust. 1. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy osoba fizyczna może być podmiotem korzystającym ze środowiska?

Tak, ale tylko w wąskim zakresie – wyłącznie wtedy, gdy jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia (art. 3 pkt 20 lit. c ustawy – Prawo ochrony środowiska). Poza tym zakresem osoba fizyczna nie jest objęta tą definicją.

Czy rolnik jest podmiotem korzystającym ze środowiska?

Tak, jeśli prowadzi działalność wytwórczą w rolnictwie – uprawy, chów lub hodowlę zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo lub rybactwo śródlądowe. Ta grupa jest wymieniona wprost w art. 3 pkt 20 lit. a POŚ obok przedsiębiorców.

Czy firma w systemie EU ETS płaci opłatę za emisje do powietrza?

Nie płaci jej za emisje gazów cieplarnianych rozliczone uprawnieniami w EU ETS (art. 273 ust. 4 POŚ). Wyłączenie nie obejmuje emisji spoza tego systemu – za nie obowiązują zasady ogólne.

Czy podmiot korzystający ze środowiska musi składać raport do KOBiZE?

Tak, jeśli jego działalność powoduje emisje w danym roku kalendarzowym (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji). Obowiązek wynika z samego emitowania, bez wpisu do rejestru.

Podstawa prawna i źródła

Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują indywidualnej porady prawnej. Opracowanie oparte na obowiązujących przepisach i oficjalnych źródłach.