Odpady i opakowania · Pytania i odpowiedzi
Co to jest system kaucyjny?
Co to jest system kaucyjny? To mechanizm zbiórki opakowań po napojach z pobieraniem kaucji. Wprowadziła go ustawa z 13 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1852, obowiązuje od 13 października 2023 r.), dodając rozdział 6b do ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Sam system działa od 1 października 2025 r. (art. 40g ust. 1 tej ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z 23 grudnia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1911). Według załącznika nr 1a do tej ustawy obejmuje jednorazowe butelki plastikowe do 3 l, puszki metalowe do 1 l i szklane butelki zwrotne do 1,5 l.
Stan prawny na: 2026-10-18
Jaka jest podstawa prawna systemu kaucyjnego?
System kaucyjny wprowadziła ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1852). Dodała ona do ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi rozdział 6b („System kaucyjny”). Ustawa weszła w życie 13 października 2023 r. Rozwiązanie częściowo wdraża dyrektywę (UE) 2019/904 (dyrektywa SUP), ale jest odrębnym rozdziałem ustawy o opakowaniach, a nie częścią przepisów o produktach z tworzyw sztucznych. Więcej o podstawach prawnych przeczytasz w artykule Jaka jest podstawa prawna systemu kaucyjnego w Polsce. Tekst jednolity ustawy (Dz.U. 2026 poz. 619) jest dostępny w serwisie ELI.
Jakie opakowania obejmuje system kaucyjny?
Załącznik nr 1a do ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi wskazuje trzy kategorie opakowań:
- jednorazowe butelki plastikowe na napoje do 3 l z zakrętkami,
- puszki metalowe do 1 l,
- butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l.
Ten sam załącznik określa poziomy zbiórki: 77% w latach 2025–2028 i 90% od 2029 r. Wysokość kaucji ustala rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 8 lipca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1046, § 1): 0,50 zł za jednorazową butelkę plastikową do 3 l, 0,50 zł za puszkę metalową do 1 l i 1,00 zł za szklaną butelkę wielokrotnego użytku do 1,5 l. Szczegółowy zakres opisujemy w artykule Zakres opakowań objętych systemem kaucyjnym. Źródłem jest tekst jednolity ustawy w serwisie ELI.
Od jakiej powierzchni sklepu zależą obowiązki?
Obowiązki sklepu w systemie kaucyjnym zależą od powierzchni sprzedaży. Wynika to z art. 44 ust. 1, 2, 2a i 3 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (t.j. Dz.U. 2026 poz. 619):
| Powierzchnia sprzedaży | Obowiązki według art. 44 |
|---|---|
| do 200 m² włącznie | co najmniej pobieranie kaucji (ust. 1); zwracanie kaucji i zbieranie pustych opakowań jest dobrowolne, z wyjątkiem szklanych butelek wielokrotnego użytku (poz. 3 zał. nr 1a), dla których sklep musi także zwracać kaucję i zbierać puste butelki |
| powyżej 200 m² | pobieranie i zwracanie kaucji oraz zbieranie pustych opakowań i odpadów opakowaniowych (ust. 2) |
| powyżej 2000 m² (sklep detaliczny) | dodatkowo, na własny koszt, selektywne zbieranie odpadów opakowaniowych po produktach z oferty, z wyłączeniem opakowań objętych systemem kaucyjnym (ust. 3) |
Próg brzmi „powyżej 200 m²”, więc sklep o powierzchni dokładnie 200 m² należy do grupy najmniejszych. Mały sklep nie jest też z systemu zwolniony, bo musi przynajmniej pobierać kaucję (art. 44 ust. 1).
Jakie wyjątki dotyczą szklanych butelek wielokrotnego użytku?
Od 18 lutego 2026 r. art. 44 ust. 2a (zmiana: Dz.U. 2026 poz. 174) stanowi, że w systemie zbierania butelek wielokrotnego użytku każdy sklep oferujący te napoje przyjmuje puste opakowania po napojach oferowanych w danej jednostce i zwraca kwotę bez dowodu zakupu.
Ta sama nowelizacja w art. 40h ust. 2a przewiduje, że przystąpienie do systemu kaucyjnego utworzonego przez podmiot reprezentujący jest dobrowolne w zakresie produktów w szklanych opakowaniach wielokrotnego użytku (do 1,5 l) do 31 grudnia 2028 r. Dotyczy to wyłącznie poz. 3 załącznika nr 1a. Plastikowe butelki i puszki metalowe nie mają tego wyjątku, więc udział w systemie pozostaje dla nich obowiązkowy.
Podmioty, które do scentralizowanego systemu nie przystąpią, nie są zwolnione z obowiązku. Zgodnie z art. 40h ust. 2b w zw. z art. 34 ust. 2d kieruje się je do alternatywnej ścieżki własnej zbiórki. Dobrowolność udziału jest ograniczona datą 31 grudnia 2028 r. Przed 2029 r. sprawdź w aktualnym tekście jednolitym ustawy, jakie zasady obowiązują po tej dacie.
Co zrobić w praktyce?
Pierwszym krokiem jest ustalenie, czy sprzedajesz lub wprowadzasz napoje w opakowaniach z załącznika nr 1a. Jeśli sprzedajesz, drugim krokiem jest sprawdzenie powierzchni sprzedaży i zestawienie jej z tabelą powyżej (art. 44 ust. 1–3 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi). Jeśli masz sklep do 200 m² i oferujesz napoje w szkle wielokrotnego użytku (poz. 3 zał. nr 1a), musisz także zwracać kaucję i zbierać puste butelki. Producenci i wprowadzający napoje powinni zweryfikować, czy ich szklane opakowania objęła dobrowolność z art. 40h ust. 2a (Dz.U. 2026 poz. 174), i wybrać między systemem scentralizowanym a własną zbiórką (art. 40h ust. 2b w zw. z art. 34 ust. 2d). Ogólne informacje o rejestracji i rozliczeniach znajdziesz w artykułach Odpady i opakowania oraz BDO.
Podstawa prawna i źródła
Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują indywidualnej porady prawnej. Opracowanie oparte na obowiązujących przepisach i oficjalnych źródłach.