Odpady i opakowania · Pytania i odpowiedzi
Co oznacza hierarchia postępowania z odpadami dla firmy wytwarzającej odpady?
- Art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach wprowadza pięć sposobów postępowania z odpadami.
- Obowiązki z art. 18 ust. 2, 3 i 5 ustawy o odpadach spoczywają na posiadaczu odpadów (art. 3 ust. 1 pkt 19 tej ustawy) i dotyczą odpadów, którym nie udało się zapobiec.
- Przepisy art. 18 ustawy o odpadach określają cztery elementy:
Hierarchia postępowania z odpadami dla firmy wytwarzającej odpady oznacza stałą kolejność: zapobieganie powstawaniu odpadów, przygotowywanie do ponownego użycia, recykling, inne procesy odzysku, unieszkodliwianie (art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach). Posiadacz odpadów stosuje ją według art. 18 ust. 2, 3 i 5 tej ustawy.
Jakie stopnie ma hierarchia postępowania z odpadami?
Art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach wprowadza pięć sposobów postępowania z odpadami. Pełny tekst ustawy znajdziesz w tekście jednolitym (Dz.U. 2026 poz. 1328).
| Stopień | Sposób postępowania | Podstawa |
|---|---|---|
| 1 | zapobieganie powstawaniu odpadów | art. 17 ust. 1 pkt 1 |
| 2 | przygotowywanie do ponownego użycia | art. 17 ust. 1 pkt 2 |
| 3 | recykling | art. 17 ust. 1 pkt 3 |
| 4 | inne procesy odzysku | art. 17 ust. 1 pkt 4 |
| 5 | unieszkodliwianie | art. 17 ust. 1 pkt 5 |
Wynika z tego, że firma powinna zaczynać od pytania, czy odpad w ogóle musi powstać, a unieszkodliwianie jest ostatnim stopniem w kolejności z art. 17 ust. 1 ustawy o odpadach.
Kogo dotyczy obowiązek stosowania hierarchii?
Obowiązki z art. 18 ust. 2, 3 i 5 ustawy o odpadach spoczywają na posiadaczu odpadów (art. 3 ust. 1 pkt 19 tej ustawy) i dotyczą odpadów, którym nie udało się zapobiec. Jeżeli firma jest posiadaczem odpadów w rozumieniu tego przepisu, te obowiązki odnoszą się do niej.
Ogólny obraz obowiązków firm w tym obszarze opisuje przewodnik o odpadach i opakowaniach.
Co firma musi zrobić z odpadami, których nie uniknęła?
Przepisy art. 18 ustawy o odpadach określają cztery elementy:
- Odzysk w pierwszej kolejności. Według art. 18 ust. 2 posiadacz odpadów jest obowiązany w pierwszej kolejności poddać odpady odzyskowi.
- Najpierw ponowne użycie lub recykling. Art. 18 ust. 3 stanowi, że odzysk polega w pierwszej kolejności na przygotowaniu odpadów przez ich posiadacza do ponownego użycia albo na poddaniu ich recyklingowi.
- Inne procesy odzysku. Art. 18 ust. 3 dopuszcza je, gdy przygotowanie do ponownego użycia lub recykling nie jest możliwe z przyczyn technologicznych albo nie jest uzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych.
- Unieszkodliwianie. Zgodnie z art. 18 ust. 5 posiadacz odpadów jest obowiązany unieszkodliwiać odpady, których poddanie odzyskowi nie było możliwe z przyczyn, o których mowa w ust. 3.
Gdzie odpady powinny być przetwarzane?
Art. 20 ust. 1 ustawy o odpadach stanowi, że odpady, z uwzględnieniem hierarchii sposobów postępowania z odpadami, w pierwszej kolejności poddaje się przetwarzaniu w miejscu ich powstania.
Odpady, które nie mogą być przetworzone w miejscu ich powstania, art. 20 ust. 2 tej ustawy nakazuje przekazać, uwzględniając hierarchię oraz najlepszą dostępną technikę (art. 207 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska) lub technologię (art. 143 tej ustawy), do najbliżej położonych miejsc, w których mogą być przetworzone. Przy wyborze odbiorcy odpadów firma powinna więc brać pod uwagę zarówno odległość, jak i to, jaki sposób postępowania z odpadem ten odbiorca zapewnia.
Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?
Odstępstwo od kolejności „przygotowanie do ponownego użycia lub recykling, potem inne procesy odzysku” jest możliwe tylko z przyczyn wskazanych w art. 18 ust. 3 ustawy o odpadach: technologicznych, ekologicznych lub ekonomicznych. Ustawa nie podaje tych przyczyn w liczbach, więc ocena zależy od konkretnego odpadu i instalacji.
Art. 18 zawiera też dalsze przepisy, których ten tekst nie omawia: ust. 3a (usuwanie substancji niebezpiecznych przed odzyskiem lub w jego trakcie, od 1 stycznia 2022 r.) oraz ust. 6–7 (składowanie tylko wtedy, gdy inne unieszkodliwienie jest niemożliwe, oraz segregacja przed unieszkodliwianiem).
Do końca 2021 r. cała hierarchia stanowiła treść art. 17 ustawy o odpadach bez podziału na ustępy; oznaczenie „ust. 1” obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. Treść jest ta sama, więc przy dokumentach sprzed tej daty cytuj „art. 17”.
Co konkretnie zrobić teraz?
Praktyczne kroki oparte na art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 2, 3 i 5 oraz art. 20 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach:
1. Przejrzyj strumienie odpadów i sprawdź, czy któremuś da się zapobiec.
2. Dla pozostałych ustal, czy możliwe jest przygotowanie do ponownego użycia lub recykling; jeśli nie, warto zapisać przyczynę technologiczną, ekologiczną lub ekonomiczną, która przemawia za innym procesem odzysku. Zapisy dotyczące odpadów opisuje artykuł Co to jest ewidencja odpadów.
3. Unieszkodliwianie wybieraj dla odpadów, których nie można było poddać odzyskowi (art. 18 ust. 5), i sprawdź, czy odbiorca jest najbliżej położonym miejscem przetwarzania (art. 20 ust. 2).
4. Wątpliwości dotyczące rejestru wyjaśnisz w poradniku o obowiązkach w BDO, a raportowanie omawia artykuł o sprawozdaniu o wytwarzanych odpadach.
Źródło przepisów: Ustawa o odpadach, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1328.
Stan prawny na: 2026-10-24
Podstawa prawna i źródła
Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują indywidualnej porady prawnej. Opracowanie oparte na obowiązujących przepisach i oficjalnych źródłach.
