Co zawiera wykaz opłat za korzystanie ze środowiska składany marszałkowi województwa?

Podmiot korzystający ze środowiska składa marszałkowi województwa dwuczęściowy wykaz (art. 286 ust. 1 Prawa ochrony środowiska). Pierwsza część to wykaz z informacjami i danymi o zakresie korzystania ze środowiska, które posłużyły do ustalenia opłat, oraz z wysokością należnych opłat. Druga część to zbiorcze zestawienie tych informacji.

Wykazu nie składa się dla rodzaju korzystania ze środowiska, za który roczna opłata nie przekracza 100 zł (art. 289 ust. 1 zdanie drugie Prawa ochrony środowiska).

Kto składa wykaz

Obowiązek dotyczy „podmiotu korzystającego ze środowiska” w rozumieniu art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska. Definicja obejmuje trzy grupy:

• (a) przedsiębiorców w rozumieniu Prawa przedsiębiorców oraz przedsiębiorców zagranicznych, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie (uprawy rolne, chów lub hodowla zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo, rybactwo śródlądowe);
• (b) jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami;
• (c) osoby fizyczne spoza grupy (a) — ale wyłącznie w zakresie, w jakim ich korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

Definicję omawiamy szerzej w artykule kto jest podmiotem korzystającym ze środowiska zobowiązanym do opłat.

Część pierwsza: wykazy szczegółowe

Wykazy szczegółowe zawierają dane o zakresie korzystania ze środowiska, na podstawie których ustala się wysokość opłaty, oraz samą wysokość należnej opłaty. Ich wzory to załączniki nr 1–3 do rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443).

Najczęściej wypełniany jest załącznik nr 1, czyli wykaz dla gazów i pyłów wprowadzanych do powietrza. Składa się z pięciu tabel, a każda ma własny sposób wprowadzania danych i liczenia opłaty.

Tabela: budowa wykazu dla emisji do powietrza; podstawa: załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443).

Wykaz wypełnia się oddzielnie dla każdej instalacji lub działalności i dla każdego źródła emisji (objaśnienia 4 i 5 do załącznika nr 1). Podmiot z kilkoma instalacjami wypełnia więc kilka bloków w jednym formularzu.

Część druga: zbiorcze zestawienie

Zbiorcze zestawienie — potocznie „Załącznik nr 4” — to wzór wykazu z załącznika nr 4 do tego samego rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 286 ust. 6 Prawa ochrony środowiska. Ten dokument sumuje opłaty z wykazów szczegółowych w jedną kwotę ogółem, w podziale na cztery kategorie: (I) gazy lub pyły wprowadzane do powietrza, (II) emisje gazów cieplarnianych objęte systemem EU ETS, nierozliczone, (III) wydane uprawnienia do emisji, (IV) składowanie odpadów. Zbiorcze zestawienie wypełnia się za każdym razem, gdy podmiot przedkłada którykolwiek z wykazów szczegółowych.

Zbiorcze zestawienie trafia do marszałka województwa i należy do systemu opłat za korzystanie ze środowiska. Nie jest częścią Krajowej bazy prowadzonej przez KOBiZE — wyjaśniamy to w tekście czy zbiorcze zestawienie (Załącznik nr 4) jest częścią systemu KOBiZE.

Przykład: firma z kotłownią i samochodami

Firma usługowa ogrzewa biuro własnym kotłem gazowym o mocy poniżej 5 MW, który nie wymaga pozwolenia, i używa kilku samochodów służbowych. W załączniku nr 1 wypełnia Tabelę C dla kotła i Tabelę D dla pojazdów — w jednym formularzu, osobno dla każdego źródła. Wynik przenosi do zbiorczego zestawienia, do kategorii gazów i pyłów wprowadzanych do powietrza. Jeżeli roczna opłata za ten rodzaj korzystania ze środowiska nie przekroczy 100 zł, wykazu nie składa (art. 289 ust. 1 zdanie drugie Prawa ochrony środowiska).

Co się dzieje z danymi z wykazu

Podmiot korzystający ze środowiska sam ustala wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego (art. 284 ust. 1 Prawa ochrony środowiska) — bez decyzji administracyjnej czy wezwania organu. Jeżeli opłata wynikająca ze złożonego wykazu nie zostanie zapłacona, informacje o wysokości należnych opłat zawarte w wykazach stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, bez odrębnej decyzji (art. 286 ust. 4 Prawa ochrony środowiska).

Terminy, progi i dalsze kroki

• Wykaz składa się w tym samym terminie, w którym wnosi się opłatę — patrz do kiedy trzeba zapłacić opłatę za korzystanie ze środowiska i złożyć wykaz.
• Próg zwalniający ze złożenia wykazu liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska — patrz próg 100 zł zwolnienia ze złożenia wykazu.
• Gdy wykazu brakuje albo budzi on wątpliwości, opłatę może wymierzyć marszałek — patrz kiedy marszałek województwa wymierza opłatę decyzją.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wykaz trzeba składać zawsze, nawet przy bardzo niskiej opłacie?

Nie. Jeżeli roczna opłata z tytułu danego rodzaju korzystania ze środowiska nie przekracza 100 zł, wykazu za ten rodzaj się nie przedkłada (art. 289 ust. 1 zdanie drugie Prawa ochrony środowiska).

Czy zbiorcze zestawienie trzeba składać zawsze?

Wypełnia się je wtedy, gdy podmiot przedkłada którykolwiek z wykazów szczegółowych (załączniki nr 1–3) — jest ich podsumowaniem.

Czy urząd wydaje decyzję ustalającą opłatę po złożeniu wykazu?

Nie. Podmiot sam ustala wysokość opłaty (art. 284 ust. 1 Prawa ochrony środowiska), a przy braku zapłaty informacje z wykazów są podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 286 ust. 4 tej ustawy).

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)
• Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443)