Awaria lub wyciek substancji: jak zakwalifikować powstałe odpady i co zgłosić?

Po awarii lub wycieku substancji prowadzący zakład o zwiększonym lub dużym ryzyku musi natychmiast zawiadomić Państwową Straż Pożarną i wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (art. 264 Prawa ochrony środowiska). Odpadów niebezpiecznych nie wolno przekwalifikować na inne niż niebezpieczne przez rozcieńczanie ani mieszanie (art. 5 ustawy o odpadach).

Kogo dotyczy obowiązek ochrony przed awariami?

Art. 244 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647) stanowi, że prowadzący zakład, którego działalność może być przyczyną wystąpienia awarii, podmiot transportujący substancje niebezpieczne oraz organy administracji są obowiązani do ochrony środowiska przed awariami.

W praktyce oznacza to, że obowiązek nie spoczywa wyłącznie na właścicielu zakładu. Dotyczy także przewoźnika substancji niebezpiecznych. Szczegółowe obowiązki zgłoszeniowe wynikają z odrębnego przepisu, opisanego niżej.

Co zgłosić po awarii przemysłowej?

Art. 264 Prawa ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647) nakłada na prowadzącego zakład o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku trzy obowiązki na wypadek awarii przemysłowej:

Wniosek praktyczny: pierwsze zawiadomienie nie musi być kompletne. Trzeba je wysłać od razu, a dane uzupełniać w miarę rozwoju zdarzenia.

Art. 264 mówi o zakładach o zwiększonym i o dużym ryzyku. Jeśli Twój zakład nie należy do żadnej z tych kategorii, warto sprawdzić w komendzie Państwowej Straży Pożarnej i u wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, w jaki sposób zgłosić zdarzenie.

Jak zakwalifikować odpady z awarii?

Kwalifikację zaczyna się od pytania, czy odpad ma właściwości niebezpieczne. Art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach pozwala posiadaczowi zmienić klasyfikację odpadu niebezpiecznego na inny niż niebezpieczny tylko wtedy, gdy wykaże, że odpad nie ma właściwości niebezpiecznych określonych w rozporządzeniach (UE) nr 1357/2014 i 2017/997. W przypadku odpadów zakaźnych musi też wykazać, że nie spełniają one warunków uznania za zakaźne.

Art. 5 tej ustawy zakazuje zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na inne niż niebezpieczne przez rozcieńczanie lub mieszanie ze sobą albo z innymi odpadami, substancjami lub materiałami, jeśli prowadzi to do obniżenia początkowego stężenia substancji niebezpiecznych poniżej poziomu określonego dla odpadów niebezpiecznych.

Dobór kodu i wpisy w BDO to kolejny krok: zasady opisują artykuły Odpady i opakowania oraz BDO – rejestr odpadów.

Jaka odpowiedzialność karna grozi?

Art. 183 § 1 Kodeksu karnego (ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., t.j. Dz.U. 2025 poz. 383) przewiduje karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat za postępowanie z odpadami lub substancjami wbrew przepisom w sposób, który może zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym.

Porzucenie odpadów niebezpiecznych (art. 183 § 5a) zagrożone jest karą od 2 do 12 lat pozbawienia wolności. Przy działaniu nieumyślnym grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 5 lat (art. 183 § 6).

Przestępstwo z § 1 wymaga zagrożenia dla życia, zdrowia lub środowiska. Sam brak wpisu do BDO, brak karty przekazania odpadów albo niezłożenie sprawozdania to delikty administracyjne lub wykroczenia z ustawy o odpadach (art. 194, 179, 180, 180a), a nie przestępstwo z art. 183 Kodeksu karnego. Zasady ewidencji opisuje artykuł Co to jest ewidencja odpadów.

Co zrobić teraz?

1. Zabezpiecz miejsce zdarzenia i natychmiast zawiadom właściwy organ Państwowej Straży Pożarnej oraz wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (art. 264 pkt 1 Prawa ochrony środowiska).

2. Przekaż im informacje o okolicznościach, substancjach, skutkach i podjętych działaniach, a potem je aktualizuj (art. 264 pkt 2 i 3).

3. Nie mieszaj ani nie rozcieńczaj odpadów niebezpiecznych, aby zmienić ich klasyfikację (art. 5 ustawy o odpadach).

4. Oceń odpady według właściwości z rozporządzeń (UE) nr 1357/2014 i 2017/997. Zmianę klasyfikacji na odpad inny niż niebezpieczny możesz uzasadnić tylko wykazaniem braku tych właściwości (art. 7 ust. 1 ustawy o odpadach).

5. Wpisy dotyczące odpadów wprowadź w BDO, korzystając z artykułu BDO – rejestr odpadów. Jeśli system BDO jest niedostępny, pomoże artykuł Co zrobić z ewidencją odpadów, gdy system BDO ma awarię.

Stan prawny na: 2026-11-01

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (art. 5 i art. 7 ust. 1)
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383, art. 183)

Najczęściej zadawane pytania

Czy obowiązek z art. 244 Prawa ochrony środowiska dotyczy tylko zakładów?

Nie tylko. Art. 244 Prawa ochrony środowiska nakłada obowiązek ochrony środowiska przed awariami także na podmiot transportujący substancje niebezpieczne oraz na organy administracji. Prowadzący zakład podlega mu wtedy, gdy jego działalność może być przyczyną awarii. Więcej o obowiązkach wytwórców odpadów w artykule Odpady i opakowania.

Czy każde naruszenie przepisów o odpadach po awarii jest przestępstwem?

Nie. Art. 183 § 1 Kodeksu karnego wymaga postępowania z odpadami w sposób, który może zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo środowisku. Brak wpisu do BDO, brak karty przekazania odpadów czy niezłożone sprawozdanie to delikty administracyjne z ustawy o odpadach (art. 194, 179, 180, 180a). Zobacz też artykuł BDO – rejestr odpadów.

Kiedy posiadacz może uznać odpad za inny niż niebezpieczny?

Według art. 7 ust. 1 ustawy o odpadach posiadacz może zmienić klasyfikację odpadu niebezpiecznego tylko wtedy, gdy wykaże, że odpad nie ma właściwości niebezpiecznych z rozporządzeń (UE) nr 1357/2014 i 2017/997. Rozcieńczenie ani zmieszanie tego nie zastępuje (art. 5). Dokumentowanie odpadów omawia artykuł Co to jest ewidencja odpadów.