Jak zidentyfikować wszystkie źródła emisji, które należy wykazać w raporcie KOBiZE?

Źródła emisji do raportu KOBiZE zidentyfikujesz, spisując każdą działalność, która powoduje emisje. Raport składa podmiot korzystający ze środowiska, którego działalność powoduje emisje, a u przedsiębiorcy obowiązek nie ogranicza się do instalacji (art. 7 ust. 1 ustawy z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, t.j. Dz.U. 2026 poz. 526). Raport ma osobną część dla urządzeń, np. pojazdów: rodzaj urządzenia, rodzaj silnika oraz rodzaj i ilość spalonego paliwa (pkt 3 załącznika do rozporządzenia, Dz.U. 2022 poz. 2217). Jako praktyczną listę kontrolną możesz wykorzystać wzór wykazu opłat, w którym każdą instalację i każde źródło ujmuje się osobno (Objaśnienia 4–5 Załącznika nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443). Wykaz ten sporządza się na podstawie raportu KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ).

Stan prawny na: 2026-10-12

Najczęstszy lęk przy raporcie KOBiZE brzmi: czy ujęłam/ująłem wszystko, także agregat, wózek widłowy, samochód służbowy i mały kocioł? Poniższy tekst proponuje praktyczną listę kontrolną opartą na wzorze wykazu opłat (Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r., Dz.U. 2019 poz. 2443). To narzędzie robocze, a nie ustawowa definicja „źródła emisji” ani zamknięty katalog zakresu raportu KOBiZE, dlatego przed złożeniem raportu sprawdź zakres swojego obowiązku w aktualnych wytycznych KOBiZE. Ogólne informacje o systemie znajdziesz w artykule czym jest KOBiZE i jaki raport prowadzi.

Dlaczego warto liczyć źródła według wzoru wykazu opłat?

Wykaz opłat za emisje do powietrza sporządza się na podstawie raportu KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647). Dlatego wielkości emisji w kilogramach powinny być spójne w obu dokumentach. Jeśli pominiesz źródło w jednym z nich, rozbieżność będzie widoczna w drugim.

Wzór wykazu jest przy tym użyteczny jako szkielet inwentaryzacji. Załącznik nr 1 zawiera pięć tabel, z których każda ma własny model wejścia i obliczenia. Wykaz wypełnia się oddzielnie dla każdej instalacji lub działalności (Objaśnienie 4) i oddzielnie dla każdego źródła powstawania substancji wprowadzanych do powietrza (Objaśnienie 5). Podmiot z wieloma instalacjami wypełnia więc wiele bloków w jednym formularzu, a nie automatycznie wiele formularzy.

Jak zidentyfikować źródła emisji w czterech krokach?

Krok 1. Spisz instalacje i urządzenia per lokalizacja. Wypisz kotłownie, agregaty prądotwórcze, stacje paliw, maszyny, pojazdy, tabor i jednostki pływające. Każdą pozycję wpisz osobno, bo formularz wymaga odrębnego ujęcia każdego źródła (Objaśnienia 4–5 Załącznika nr 1).

Krok 2. Przypisz każde źródło do kategorii. Pomaga w tym układ tabel Załącznika nr 1:

Tabela E dotyczy chowu i hodowli drobiu i nie jest tu omawiana. Przypisanie konkretnego źródła do Tabeli A albo do B, C lub D wynika z zakresu przedmiotowego tabel, a nie z dosłownego przepisu, więc w razie wątpliwości warto potwierdzić je w urzędzie marszałkowskim. Tabela C jest jawnie ograniczona do kotłów bez wymaganego pozwolenia, a Tabela D traktuje silniki spalinowe jako odrębną kategorię źródła.

Krok 3. Zbierz dane aktywności albo wyniki pomiarów. Szczegóły metod opisuje następna sekcja.

Krok 4. Skontroluj spójność z wykazem opłat. Ta sama lista źródeł i te same wielkości emisji powinny stać za raportem KOBiZE i za wykazem składanym marszałkowi.

Czy wielkość emisji trzeba mierzyć, czy można liczyć wskaźnikowo?

Dla Tabeli A wielkość emisji w kg ustala się jedną z dwóch równoważnych metod (Załącznik nr 1, Objaśnienia 7 i 9, Dz.U. 2019 poz. 2443):

1. pomiar bezpośredni, a przy pomiarach ciągłych podaje się emisje średnie dobowe,

2. metoda wskaźnikowa według wzoru: wielkość emisji = wskaźnik emisji × dane aktywności.

Prawo nie przedkłada pomiaru nad wskaźnik. Jedyny dodatkowy wymóg to opis. Przy wskaźniku podajesz sposób jego wyznaczenia lub źródło, a przy pomiarach warunki pomiaru (Objaśnienie 7).

Dla źródeł spalania paliw „dane aktywności” to w praktyce iloczyn zużycia paliwa i jego wartości opałowej. W praktyce oznacza to, że przy każdym kotle czy agregacie potrzebujesz nie tylko litrów lub metrów sześciennych, ale też wartości opałowej paliwa.

Same wartości wskaźników emisji są danymi technicznymi, a nie przepisem prawa; znajdziesz je w oficjalnych publikacjach KOBiZE. Dla źródeł do 5 MW raport liczy się zwyczajowo według metodyki KOBiZE. To konwencja techniczna, a nie odrębny nakaz Prawa ochrony środowiska: żaden jego przepis nie wskazuje wprost tej publikacji jako obowiązkowej metodyki dla wykazu opłat, a powiązanie jest pośrednie, przez art. 286 ust. 3 pkt 1. Warto więc ustalić z KOBiZE lub z urzędem marszałkowskim, której metodyki oczekuje się w Twoim przypadku.

Dla źródeł powyżej 5 MW, typowo objętych EU ETS, metodyka jest inna i wykracza poza ten tekst. Nie zakładaj, że obowiązuje je ta sama metoda wskaźnikowa; zapytaj o właściwą metodykę w KOBiZE.

Co z agregatem, wózkiem widłowym, samochodem i małym kotłem?

To wnioski z układu tabel wzoru wykazu, a nie z definicji ustawowej:

• Agregat prądotwórczy, pojazd, maszyna, tabor, jednostka pływająca: Tabela D wymienia je jako silniki spalinowe (32 kategorie). Wózek widłowy z silnikiem spalinowym mieści się w zakresie maszyn, więc dobierz dla niego właściwą kategorię z formularza. W samym raporcie KOBiZE agregat prądotwórczy ujmuje się jako instalację do spalania paliw. Pojazdy wykazuje się w części dotyczącej urządzeń: rodzaj silnika oraz rodzaj i ilość spalonego paliwa (Dz.U. 2022 poz. 2217).
• Mały kocioł do 5 MW bez wymaganego pozwolenia: Tabela C, z metodą płaską.
• Przeładunek benzyn silnikowych: Tabela B.
• Instalacja mierzona lub liczona wskaźnikiem: Tabela A.

Czy dany rodzaj floty w ogóle podlega raportowaniu, wyjaśniają osobne artykuły: czy flota samochodów służbowych podlega obowiązkowi raportowania do KOBiZE oraz czy definicja aktywności objętej raportowaniem obejmuje emisje z transportu.

Czym raport KOBiZE różni się od obliczenia opłaty?

Poniższy podział na dwa etapy to interpretacja przepisów, a nie ich dosłowne brzmienie. Opiera się na art. 286 ust. 3 pkt 1 i art. 288 ust. 1 pkt 3 Prawa ochrony środowiska, więc wymaga potwierdzenia w urzędzie marszałkowskim przed złożeniem dokumentów.

Z tego wynika, że raport KOBiZE nie jest obliczeniem opłaty. To dwa odrębne obowiązki, które częściowo korzystają z tych samych danych wejściowych.

Marszałek województwa wymierza opłatę decyzją (art. 288 ust. 1 pkt 1 i 2 POŚ) wtedy, gdy podmiot nie przedłożył wykazu, oraz wtedy, gdy wykaz budzi zastrzeżenia (wówczas ustala różnicę między opłatą należną a wynikającą z wykazu). Kopia decyzji trafia do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (art. 288 POŚ). W praktyce oznacza to, że niepełna lista źródeł niesie ryzyko takiej korekty.

Jakie są wyjątki i granice tej listy kontrolnej?

• Ten tekst nie rozstrzyga, czy dany podmiot ma obowiązek złożenia któregokolwiek z wykazów. Zależy to od rodzaju korzystania ze środowiska.
• Ten tekst nie podaje wartości wskaźników emisji, stawek ani progów. Wskaźniki znajdziesz w publikacjach KOBiZE.
• Zasady agregacji wielu instalacji w jednym lub wielu województwach (jeden wykaz czy kilka) warto uzgodnić z urzędem marszałkowskim.
• Wzór wykazu to wzór formularza opłatowego. Nie oznacza to, że opisuje on zakres raportu KOBiZE.
• Źródła powyżej 5 MW (typowo EU ETS) podlegają innej metodyce niż opisana wyżej.

Co zrobić teraz?

To rekomendacja, nie przepis:

1. Sporządź tabelę wszystkich instalacji i urządzeń per lokalizacja. Przy każdej pozycji wpisz paliwo i rodzaj urządzenia (kocioł, agregat, pojazd, maszyna).

2. Przypisz każdej pozycji kategorię (A, B, C lub D) według powyższej tabeli. Pozycje, których nie da się jednoznacznie przypisać, oznacz do wyjaśnienia w urzędzie marszałkowskim.

3. Dla każdego źródła zbierz rodzaj i ilość spalonego paliwa. Przy instalacjach rozliczanych jak w Tabeli A zbierz też wartość opałową paliwa albo wyniki pomiarów. Zapisz, skąd pochodzi wskaźnik lub w jakich warunkach wykonano pomiar.

4. Porównaj tę samą listę z danymi do wykazu opłat składanego marszałkowi i wyjaśnij każdą rozbieżność przed złożeniem dokumentów.

5. Przed złożeniem sprawdź aktualny zakres obowiązku i metodykę KOBiZE.

Więcej o substancjach objętych raportowaniem: aktualny wykaz substancji objętych obowiązkiem raportowania emisji do KOBiZE. Szerszy kontekst znajdziesz w hubie KOBiZE i w dziale emisje i SUP.

Podstawa prawna i źródła

• Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443)
• Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)

Najczęściej zadawane pytania

Czy samochód służbowy to źródło emisji do raportu KOBiZE?

Wzór wykazu opłat zawiera Tabelę D, która obejmuje silniki spalinowe pojazdów, maszyn, agregatów, taboru szynowego i jednostek pływających (32 kategorie, Załącznik nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443). W praktyce oznacza to, że pojazd spalinowy ma w tym wzorze swoje miejsce. To jednak wniosek z układu formularza. Czy konkretna flota podlega raportowaniu, sprawdzisz w artykule czy flota samochodów służbowych podlega obowiązkowi raportowania do KOBiZE.

Czy agregat prądotwórczy trzeba wykazać?

Tak. Formularz raportu Krajowej bazy wymienia wprost „agregat prądotwórczy” jako rodzaj obiektu instalacji i jako rodzaj źródła w instalacji do spalania paliw. Raport składa się na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji w związku z rozporządzeniem Dz.U. 2022 poz. 2217. Żadne oficjalne źródło nie potwierdza zwolnienia dla agregatów uruchamianych wyłącznie awaryjnie. We wzorze wykazu opłat agregaty należą do Tabeli D, czyli do silników spalinowych (Załącznik nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443), a opłatę liczy się tam metodą płaską. Ogólny obraz obowiązków opisuje artykuł czym jest KOBiZE i jaki raport prowadzi.

Czy każdą instalację ujmuje się osobno?

Tak, formularz wymaga wypełnienia oddzielnie dla każdej instalacji lub działalności oraz dla każdego źródła powstawania substancji (Objaśnienia 4–5 Załącznika nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443). Podmiot z wieloma instalacjami wypełnia wiele bloków w jednym formularzu. Zasady składania przy wielu województwach warto potwierdzić w urzędzie marszałkowskim. Pokrewne zagadnienia znajdziesz w dziale emisje i SUP.

Czy po zebraniu danych wystarczy zużycie paliwa, żeby obliczyć emisję?

Zależy od tabeli wzoru wykazu. W Tabeli A samo zużycie to za mało: według Objaśnienia 9 wielkość emisji to wskaźnik emisji pomnożony przez dane aktywności, które dla spalania paliw obejmują też wartość opałową (Załącznik nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443). Tabele C i D (małe kotły, silniki spalinowe) mają płaski mechanizm bez osobnego kroku wielkości emisji. W Tabeli A alternatywą dla wskaźnika jest pomiar, z opisem warunków pomiaru (Objaśnienie 7). Dobór konkretnych wskaźników opisują publikacje KOBiZE. Listę substancji sprawdzisz w artykule aktualny wykaz substancji objętych obowiązkiem raportowania emisji do KOBiZE.