Czy można przekazać odpady osobie fizycznej lub innej firmie do wykorzystania na jej własne potrzeby?

Tak, ale tylko wyjątkowo. Gospodarowanie odpadami można zlecić wyłącznie podmiotowi z zezwoleniem, inną decyzją wymienioną w art. 27 ust. 2 albo wpisem do rejestru BDO – chyba że działalność odbiorcy nie wymaga decyzji ani wpisu (art. 27 ust. 2 ustawy o odpadach). Inna firma musi więc mieć takie uprawnienia. Osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą może wykorzystać odpady na potrzeby własne zgodnie z art. 27 ust. 8 – tylko w zakresie rodzajów odpadów i metod wskazanych w rozporządzeniu – i wtedy nie podlega wpisowi do BDO (art. 51 ust. 2 pkt 1).

Stan prawny na: 2026-10-14

Zanim ktoś zabierze od Ciebie gruz, drewno, palety czy ziemię, ustal trzy rzeczy: czy to w ogóle odpad, kim jest odbiorca i czy jego sytuacja mieści się w ustawowym wyjątku. Poniżej drzewko decyzyjne oparte na ustawie o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1587).

Czy to na pewno odpad, czy produkt uboczny?

Przedmiot lub substancja powstające w procesie produkcyjnym, którego podstawowym celem nie jest ich produkcja, są produktem ubocznym niebędącym odpadem tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są wszystkie warunki z art. 10 ustawy o odpadach:

• dalsze wykorzystanie jest pewne;
• można je wykorzystać bezpośrednio, bez przetwarzania innego niż normalna praktyka przemysłowa;
• powstają jako integralna część procesu produkcyjnego;
• spełniają wszystkie istotne wymagania (w tym prawne) dotyczące produktu, ochrony środowiska oraz życia i zdrowia ludzi i nie doprowadzą do ogólnych negatywnych oddziaływań;
• spełniają ewentualne szczegółowe warunki z przepisów UE lub z rozporządzenia wydanego na podstawie art. 11 ust. 6.

Wytwórca musi złożyć zgłoszenie uznania za produkt uboczny marszałkowi województwa właściwemu ze względu na miejsce wytwarzania (art. 11 ust. 1). Marszałek, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, decyzją potwierdza spełnienie warunków albo stwierdza ich niespełnienie (art. 11 ust. 4). Decyzja potwierdzająca jest wydawana na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat (art. 11 ust. 4a). Przy zmianie procesu produkcyjnego lub procesu wykorzystania wymagane jest nowe zgłoszenie (art. 11 ust. 4f).

Zgłoszenia i decyzji nie stosuje się do produktów ubocznych będących mechanicznie przetworzonym naturalnym surowcem drzewnym niezawierającym innych substancji (m.in. kora, trociny, wióry, zrębki, brykiety, pelety) ani do substratów wskazanych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy o biogazowniach rolniczych, wykorzystywanych do produkcji biogazu lub biogazu rolniczego (art. 11 ust. 5 w aktualnym brzmieniu).

Komu wolno przekazać odpady?

Wytwórca odpadów jest obowiązany gospodarować wytworzonymi przez siebie odpadami (art. 27 ust. 1). Wytwórca lub inny posiadacz może zlecić wykonanie tego obowiązku wyłącznie podmiotom, które posiadają (art. 27 ust. 2):

1. zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów, albo

2. koncesję na podziemne składowanie odpadów, pozwolenie zintegrowane, decyzję zatwierdzającą program gospodarowania odpadami wydobywczymi, zezwolenie na prowadzenie obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych lub wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, albo

3. wpis do rejestru BDO w zakresie art. 50 ust. 1 pkt 5.

Obowiązek ten nie dotyczy sytuacji, gdy działalność odbiorcy nie wymaga decyzji ani wpisu do rejestru. Więcej o rozdziale ról po przekazaniu przeczytasz w artykule czy przekazanie odpadów odbiorcy przenosi na niego odpowiedzialność wytwórcy.

A co z osobą fizyczną, która chce odpady dla siebie?

Osoby fizyczne i jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą wykorzystywać odpady na potrzeby własne, ale tylko w zakresie określonych rodzajów odpadów i metod odzysku, które wskazuje rozporządzenie (art. 27 ust. 8–10). Taki podmiot nie podlega wpisowi do rejestru BDO (art. 51 ust. 2 pkt 1). Przed przekazaniem sprawdź w tym rozporządzeniu, czy dany rodzaj odpadu i planowany sposób użycia mieszczą się na liście.

W praktyce oznacza to, że sąsiad, który chce użyć odpadu u siebie, nie musi być w BDO, ale Ty nadal powinieneś upewnić się, że jego plan mieści się w tym wyjątku. Wyjątek dotyczy osób fizycznych i jednostek niebędących przedsiębiorcami, więc przedsiębiorca nie może się na niego powołać – inna firma powinna wykazać zezwolenie albo wpis z art. 27 ust. 2.

Kto odpowiada za odpady przy przekazaniu?

Obowiązek gospodarowania odpadami spoczywa na wytwórcy (art. 27 ust. 1), a zlecić go wolno tylko podmiotom z art. 27 ust. 2. W praktyce oznacza to, że samo „oddanie komuś, kto chce wziąć” nie jest bezpiecznym sposobem pozbycia się odpadów – liczy się to, czy odbiorca ma uprawnienia albo mieści się w wyjątku dla potrzeb własnych. Gdy odpady wiezie transportujący, a w dokumentach brakuje wskazania przekazującego i odbierającego posiadacza, posiadaczem odpadów jest transportujący (art. 24 ust. 4a). Kto i kiedy wystawia kartę przekazania odpadów, opisuje osobny artykuł o KPO; rozstrzygnięcie, od kiedy odpowiada odbiorca, znajdziesz w artykule o przejściu odpowiedzialności wskazanym wyżej.

Kto jeszcze jest zwolniony z wpisu do BDO?

Nie podlegają wpisowi do rejestru (art. 51 ust. 2 pkt 1–5):

Zwolniony jest tylko ten zakres działalności, który mieści się w jednej z tych kategorii. Inna, równoległa działalność tego samego podmiotu może samodzielnie rodzić obowiązek wpisu – dotyczy to także rolnika z użytkami poniżej 75 ha, który prowadzi odrębną działalność objętą art. 50.

Jakie są pułapki i przypadki brzegowe?

• Zwolnienie z wpisu do rejestru na podstawie art. 51 ust. 2 ustawy o odpadach nie zwalnia automatycznie z pozostałych obowiązków związanych z BDO, takich jak ewidencja czy sprawozdawczość – każdy z tych obowiązków ma własny zakres i trzeba go sprawdzić osobno.
• Zwolnienie z rejestracji z art. 51 ust. 2 ustawy o odpadach nie wyklucza odrębnych obowiązków rejestracyjnych z innych przepisów (np. dotyczących opakowań, baterii czy pojazdów); sprawdź je dla swojej branży osobno.
• Zlecający usługę transportu musi wskazać miejsce przeznaczenia i posiadacza, któremu należy dostarczyć odpady (art. 24 ust. 3).

Co zrobić teraz?

1. Ustal, czy materiał jest odpadem, czy produktem ubocznym spełniającym warunki art. 10 (a jeśli tak – czy dotyczy go zgłoszenie do marszałka województwa albo wyłączenie z art. 11 ust. 5).

2. Jeśli to odpad, a odbiorcą jest firma – poproś o dokument potwierdzający zezwolenie lub numer wpisu do rejestru BDO z art. 27 ust. 2 i zachowaj jego kopię.

3. Jeśli odbiorcą jest osoba fizyczna – sprawdź, czy rodzaj odpadu i sposób użycia mieszczą się w rozporządzeniu z art. 27 ust. 8–10.

4. Ustal, kto i na jakich dokumentach transportuje odpady, oraz jak je ewidencjonować i dokumentować w BDO – zob. kto musi wystawiać KPO i ogólne omówienie BDO.

5. Zabezpiecz się w umowie – zob. co powinna zawierać umowa z firmą odbierającą odpady. Szersze tło znajdziesz w dziale odpady i opakowania.

W razie wątpliwości co do statusu produktu ubocznego warto skontaktować się z urzędem marszałkowskim właściwym dla miejsca wytwarzania. Treść przepisów sprawdzisz w ustawie o odpadach na portalu ELI – przed działaniem zweryfikuj aktualne brzmienie.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1587)

Najczęściej zadawane pytania

Czy przy przekazaniu osobie fizycznej wystawia się KPO?

Kartę przekazania odpadów sporządza posiadacz przekazujący odpady następnemu posiadaczowi, przed rozpoczęciem transportu (art. 69 ust. 1 ustawy o odpadach). KPO nie trzeba sporządzać, jeżeli jeden z posiadaczy odpadów nie jest objęty obowiązkiem prowadzenia ewidencji odpadów (art. 69 ust. 4). Samo zwolnienie osoby fizycznej z wpisu do BDO (art. 51 ust. 2 pkt 1) dotyczy tylko rejestru, więc przed wydaniem odpadów ustal, czy Ty i odbiorca podlegacie obowiązkowi ewidencji – od tego zależy, czy KPO jest potrzebna. Szczegóły: kto musi wystawiać KPO.

Czy mogę oddać gruz sąsiadowi?

Sąsiad będący osobą fizyczną może wykorzystać odpady na potrzeby własne tylko dla rodzajów odpadów i metod odzysku wskazanych w rozporządzeniu z art. 27 ust. 8–10 ustawy o odpadach. Zanim go przekażesz, sprawdź, czy gruz i planowany sposób użycia mieszczą się na tej liście. Wpis do BDO nie jest wtedy wymagany (art. 51 ust. 2 pkt 1). Jak ewidencjonować drobne, nieregularne przekazania, opisuje artykuł o ewidencji odpadów przekazywanych nieregularnie w małych ilościach.