Odpady i opakowania · Pytania i odpowiedzi
Co to jest przetwarzający odpady?
- Art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o przetwarzaniu, rozumie się przez to procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lu…
- Art. 41 ust. 1 ustawy o odpadach stanowi, że prowadzenie zbierania odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia.
- Art. 45 ust. 1 ustawy o odpadach zwalnia z obowiązku uzyskania odpowiednio zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów między innymi:
Przetwarzający odpady to podmiot prowadzący przetwarzanie odpadów. Według art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach przetwarzanie to procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie. Prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga zezwolenia (art. 41 ust. 1 tej ustawy), z wyjątkami wskazanymi w art. 45 ust. 1.
Ustawa o odpadach definiuje wprost przetwarzanie (art. 3 ust. 1 pkt 21), odzysk (art. 3 ust. 1 pkt 14) i unieszkodliwianie (art. 3 ust. 1 pkt 30), więc od tych definicji trzeba zacząć. Pełny tekst ustawy znajdziesz w tekście jednolitym ustawy o odpadach (Dz.U. 2026 poz. 1328). Szerszy kontekst obowiązków opisujemy w artykule odpady i opakowania.
Co wchodzi w pojęcie przetwarzania odpadów?
Art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o przetwarzaniu, rozumie się przez to procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie. Pojęcie składa się więc z dwóch rodzajów procesów oraz z przygotowania, które je poprzedza.
Odzysk i unieszkodliwianie ustawa definiuje osobno:
| Pojęcie | Podstawa | Co oznacza według ustawy |
|---|---|---|
| Odzysk | art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o odpadach | jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji, lub w wyniku którego odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce |
| Unieszkodliwianie | art. 3 ust. 1 pkt 30 ustawy o odpadach | proces niebędący odzyskiem, nawet jeżeli wtórnym skutkiem takiego procesu jest odzysk substancji lub energii |
| Przetwarzanie | art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach | procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie |
Czym przetwarzanie różni się od zbierania?
Art. 41 ust. 1 ustawy o odpadach stanowi, że prowadzenie zbierania odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia. Ustawa wymienia te dwie działalności obok siebie, jako odrębne. Przetwarzanie to według art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające te procesy. Jeśli masz wątpliwości, czy odbiorca odpadów jest przetwarzającym, zobacz, co powinna zawierać umowa z firmą odbierającą odpady.
Kto jest zwolniony z obowiązku uzyskania zezwolenia?
Art. 45 ust. 1 ustawy o odpadach zwalnia z obowiązku uzyskania odpowiednio zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów między innymi:
1. podmiot prowadzący działalność inną niż działalność gospodarcza w zakresie gospodarowania odpadami, który zbiera odpady opakowaniowe i odpady w postaci zużytych artykułów konsumpcyjnych, na przykład apteki zbierające leki i opakowania po lekach czy sklepy przyjmujące zużyte artykuły konsumpcyjne (nieprofesjonalna działalność w zakresie zbierania odpadów);
2. osobę fizyczną i jednostkę organizacyjną niebędące przedsiębiorcami, wykorzystujące odpady na potrzeby własne, zgodnie z art. 27 ust. 8 ustawy;
3. osobę władającą powierzchnią ziemi, na której są stosowane komunalne osady ściekowe w celach, o których mowa w art. 96 ust. 1 pkt 1–3 ustawy.
To początek katalogu z art. 45 ust. 1 ustawy o odpadach, który w obecnym brzmieniu obowiązuje od 2025-01-01 i zawiera dalsze punkty. Przed uznaniem, że zwolnienie dotyczy Twojej działalności, warto sprawdzić pełną treść art. 45 ust. 1 w tekście jednolitym ustawy.
Kiedy przetwarzanie odpadów jest przestępstwem?
Postępowanie z odpadami wbrew przepisom, w tym ich przetwarzanie, w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym, jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat (art. 183 § 1 Kodeksu karnego, t.j. Dz.U. 2025 poz. 383). Sprawą zajmuje się sąd karny, a zawiadomienie może złożyć m.in. Inspekcja Ochrony Środowiska. Nie każde naruszenie ustawy o odpadach jest przestępstwem, bo § 1 wymaga takiego zagrożenia.
Wyższą karę, od 2 do 12 lat, przewiduje art. 183 § 5 i § 5a Kodeksu karnego. Dotyczy ona przywozu lub wywozu odpadów niebezpiecznych bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia oraz porzucenia odpadów niebezpiecznych. Przy działaniu nieumyślnym art. 183 § 6 Kodeksu karnego przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 5.
Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?
Sam brak wpisu do BDO, brak karty przekazania odpadu (KPO) lub niezłożenie sprawozdania to nie przestępstwo z art. 183 Kodeksu karnego. To delikty administracyjne lub wykroczenia z ustawy o odpadach (art. 194, 179, 180 i 180a tej ustawy). O sankcjach administracyjnych przeczytasz w artykule co to jest administracyjna kara pieniężna. O wpisie w rejestrze piszemy w artykule o BDO.
Co zrobić w praktyce?
- Ustal, jaki proces prowadzi Twój kontrahent lub Ty sam: odzysk (art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o odpadach), unieszkodliwianie (art. 3 ust. 1 pkt 30) czy tylko zbieranie.
- Jeśli to odzysk, unieszkodliwianie lub przygotowanie poprzedzające te procesy, mamy do czynienia z przetwarzaniem (art. 3 ust. 1 pkt 21), a ustawa wymaga zezwolenia (art. 41 ust. 1), chyba że działalność mieści się w zwolnieniu z art. 45 ust. 1.
- Zapisz rodzaj działalności odbiorcy w umowie i dokumentacji. Pomoże w tym wiedza o tym, czym jest ewidencja odpadów.
Stan prawny na: 2026-10-19
Podstawa prawna i źródła
Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują indywidualnej porady prawnej. Opracowanie oparte na obowiązujących przepisach i oficjalnych źródłach.
