Co to jest organizacja odpowiedzialności producenta w ustawie o odpadach?

Art. 22a ustawy o odpadach nie używa nazwy „organizacja odpowiedzialności producenta”, lecz mówi o podmiotach realizujących w imieniu wprowadzających produkty obowiązki w ramach systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Taki podmiot ma mieć środki finansowe i organizacyjne, zapewniać odpowiednią dostępność systemu zbierania odpadów i stosować mechanizmy samokontroli, w tym audyty (art. 22a pkt 1–4 ustawy o odpadach).

Poniżej wyjaśniamy, co przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach mówią o podmiotach działających w imieniu wprowadzających produkty, oraz które obowiązki producent sprzętu elektrycznego i elektronicznego może przekazać, a które zostają po jego stronie.

Czym jest taka organizacja według przepisów?

Art. 22a ustawy o odpadach posługuje się określeniem „podmioty realizujące w ich imieniu obowiązki”. Chodzi o podmioty, które w ramach systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta wykonują obowiązki w imieniu wprowadzających produkty do obrotu na terytorium kraju. Przepis nie używa nazwy „organizacja odpowiedzialności producenta”, więc o tym, kto realizuje obowiązki w imieniu producenta, decydują wymagania z art. 22a ustawy o odpadach. W przypadku sprzętu elektrycznego i elektronicznego granice przekazania obowiązków wyznacza dodatkowo art. 11 ust. 1 ustawy o ZSEE (opisany niżej).

Jakie wymagania musi spełniać podmiot realizujący obowiązki za producenta?

Art. 22a ustawy o odpadach dotyczy dwóch grup. Pierwszą są wprowadzający produkty do obrotu na terytorium kraju, którzy realizują obowiązki samodzielnie. Drugą są podmioty realizujące obowiązki w ich imieniu. Obie grupy w ramach systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (art. 22a ustawy o odpadach):

• nie ograniczają wykonywania obowiązków do przypadków, w których zbieranie i przetwarzanie odpadów przynosi największe zyski (art. 22a pkt 1),
• zapewniają odpowiednią dostępność systemu zbierania odpadów na obszarze, na którym wprowadzają produkty do obrotu (art. 22a pkt 2),
• posiadają środki finansowe i organizacyjne niezbędne do wykonywania obowiązków (art. 22a pkt 3),
• stosują mechanizmy samokontroli, w szczególności audyty, obejmujące zarządzanie finansami przeznaczonymi na realizację obowiązków, gromadzenie danych i sporządzanie sprawozdań o produktach wprowadzanych do obrotu oraz zbieranie i przetwarzanie odpadów powstałych z produktów (art. 22a pkt 4).

Podmiot, któremu powierzasz obowiązki, powinien więc umieć wykazać te cztery elementy (art. 22a ustawy o odpadach).

Jak rozliczane są koszty przy zbiorowym wypełnianiu obowiązków?

Art. 22 ust. 3 ustawy o odpadach dotyczy zbiorowego wypełniania obowiązków przez podmiot reprezentujący wprowadzających produkty. W takim przypadku koszty, o których mowa w art. 22 ust. 2, różnicuje się w odniesieniu do poszczególnych produktów lub grup podobnych produktów. Uwzględnia się przy tym (art. 22 ust. 3 ustawy o odpadach):

• trwałość produktu,
• przydatność do naprawy,
• ponowne użycie i recykling,
• obecność substancji niebezpiecznych.

Art. 22 ust. 4 ustawy o odpadach stanowi, że koszty z ust. 2 są ustalane między podmiotami uczestniczącymi w systemie rozszerzonej odpowiedzialności producenta, tak aby nie przekraczały kosztów niezbędnych do świadczenia usług gospodarowania odpadami.

Które obowiązki można przekazać organizacji, a które zostają przy producencie?

Granicę widać dobrze na przykładzie sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Według art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (ZSEE) wprowadzający sprzęt wykonuje obowiązki samodzielnie albo za pośrednictwem organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Wyłączone są obowiązki z art. 12–14, art. 17, art. 22 ust. 1 i 3, art. 72 ust. 2 i art. 84 tej ustawy. Tę granicę ustala ustawa o ZSEE, a nie ustawa o odpadach.

Pozostałe obowiązki mogą być wykonywane za pośrednictwem organizacji odzysku, ale na warunkach określonych w art. 11 ust. 2–3 ustawy o ZSEE, dlatego przed podpisaniem umowy warto zapoznać się z ich pełnym brzmieniem. Umowa z organizacją odzysku nie zwalnia więc wprowadzającego sprzęt z rejestracji w BDO, oznakowania, numeru rejestrowego na fakturach, dodatkowej ewidencji ani z opłaty produktowej (art. 11 ust. 1 ustawy o ZSEE). Więcej o rejestrze znajdziesz w artykule BDO – rejestr i obowiązki.

Co zrobić przed powierzeniem obowiązków organizacji?

1. Ustal, jakiego produktu dotyczy umowa. Dla sprzętu elektrycznego i elektronicznego zakres obowiązków, które można przekazać, wyznacza art. 11 ust. 1 ustawy o ZSEE.

2. Sprawdź, czy organizacja ma środki finansowe i organizacyjne oraz stosuje audyty, zgodnie z art. 22a pkt 3 i 4 ustawy o odpadach.

3. Zapytaj, jak kalkulowane są koszty. Przy zbiorowym wypełnianiu obowiązków mają być różnicowane według produktów lub grup podobnych produktów (art. 22 ust. 3 ustawy o odpadach), a nie mogą przekraczać kosztów niezbędnych do świadczenia usług gospodarowania odpadami (art. 22 ust. 4 ustawy o odpadach).

4. Zapisz w umowie, które obowiązki zostają po Twojej stronie. Art. 11 ust. 1 ustawy o ZSEE pokazuje, że w przypadku sprzętu część obowiązków nie podlega przekazaniu organizacji odzysku.

5. Pamiętaj, że wprowadzający może realizować obowiązki samodzielnie: art. 22a ustawy o odpadach mówi o wprowadzających, którzy „realizują obowiązki samodzielnie”, a art. 11 ust. 1 ustawy o ZSEE dopuszcza samodzielne wykonywanie obowiązków przez wprowadzającego sprzęt.

Szersze tło znajdziesz w dziale odpady i opakowania. Zasady prowadzenia dokumentacji opisuje artykuł Co to jest ewidencja odpadów.

Źródła

• Ustawa o odpadach, tekst jednolity (art. 22 ust. 3–4 i art. 22a)
• Ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 573 (art. 11 ust. 1)

Stan prawny na: 2026-10-18

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o odpadach (tekst jednolity)
• Ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 573)