KOBiZE i opłata środowiskowa · Pytania i odpowiedzi
Co to jest EU ETS a KOBiZE?
Co to jest EU ETS? To unijny system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, wdrożony w Polsce ustawą z 12 czerwca 2015 r. Kto rozliczył emisję uprawnieniami, nie ponosi za nią opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (art. 273 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska). Opłata dotyczy więc tylko emisji nierozliczonej.
Czym EU ETS różni się od Krajowej bazy KOBiZE?
Te dwa obowiązki bywają mylone, bo obsługuje je ta sama instytucja. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 10 ustawy z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 526) Krajowy ośrodek (KOBiZE) prowadzi Krajową bazę, a także administruje systemem handlu uprawnieniami do emisji z ustawy z 12 czerwca 2015 r. Ustawa z 2009 r. sama nie reguluje EU ETS, tylko odsyła do ustawy z 2015 r.
| Cecha | Krajowa baza KOBiZE | EU ETS |
|---|---|---|
| Podstawa | ustawa z 17 lipca 2009 r., art. 7 | ustawa z 12 czerwca 2015 r. |
| Kogo obejmuje | każdy podmiot korzystający ze środowiska, którego działalność powoduje emisje, bez progu wielkości | węższy, odrębnie regulowany reżim (rejestr Unii, przydział, zakup i rozliczanie uprawnień) |
| Rola KOBiZE | prowadzenie Krajowej bazy (art. 3 ust. 2 pkt 1) | administrowanie systemem (art. 3 ust. 2 pkt 2 i 10) |
W praktyce oznacza to, że podmiot może podlegać obowiązkowi wobec Krajowej bazy, nie podlegając EU ETS. Tak jest zwykle w przypadku mniejszych firm.
Jak EU ETS wpływa na opłatę za powietrze?
Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza to jedna z ustawowych kategorii opłat za korzystanie ze środowiska (art. 273 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2025 poz. 647). Art. 273 ust. 4 tej ustawy stanowi, że prowadzący instalację, który rozliczył emisję zgodnie z ustawą z 2015 r., nie ponosi opłaty w zakresie, w jakim emisja została rozliczona uprawnieniami do emisji. Przepis zapobiega podwójnemu obciążeniu za tę samą emisję. Organem właściwym w sprawach tych opłat jest marszałek województwa.
Jak rozliczenie EU ETS wygląda w wykazie?
Rozporządzenie Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443) w § 1 pkt 2 przewiduje dla emisji objętych EU ETS własny wykaz, czyli Załącznik nr 2. Nie jest on polem w ogólnym wykazie z Załącznika nr 1. Tabela A Załącznika nr 2 wymaga podania:
- wielkości emisji rozliczonej, zgodnie z art. 92 ust. 1 lub 5 ustawy z 2015 r. (objaśnienie 4),
- wielkości emisji nierozliczonej (objaśnienie 5),
- wysokości opłaty, która jest iloczynem stawki i wielkości emisji nierozliczonej (objaśnienie 6): `opłata = stawka × emisja_nierozliczona`.
Opłatę wylicza podmiot sam, w ramach samoobliczenia, a rozbicie na część rozliczoną i nierozliczoną zawiera sam formularz. Nie trzeba składać odrębnego wniosku ani czekać na decyzję. Zbiorcze zestawienie (Załącznik nr 4 do tego rozporządzenia) przenosi kwotę dotyczącą emisji nierozliczonej do swojej kategorii II, a emisji rozliczonej nie wykazuje się tam w ogóle.
Jakie są wyjątki i granice tego wyłączenia?
- Wyłączenie z art. 273 ust. 4 dotyczy wyłącznie zakresu emisji faktycznie rozliczonego w EU ETS, a nie całej działalności podmiotu.
- Mechanizm z Załącznika nr 2 dotyczy podmiotu, którego emisje gazów cieplarnianych są objęte EU ETS. Emisje spoza tego systemu wykazuje się w Załączniku nr 1.
- Nadpłata z tytułu zwrotu nadmiarowo wydanych uprawnień z lat poprzednich (Tabela B Załącznika nr 2) to mechanizm odrębny od ogólnej korekty wykazu.
- Konkretne substancje, źródła i stawki nie wynikają z ustawy. Znajdziesz je w rozporządzeniu z 11 grudnia 2019 r. (Załącznik nr 1) oraz w corocznym obwieszczeniu stawek obowiązującym w danym roku.
Co zrobić teraz?
W praktyce oznacza to trzy kroki. Najpierw ustal, czy Twoja instalacja podlega EU ETS. O tym decydują przepisy ustawy z 12 czerwca 2015 r., więc przed złożeniem wykazu sprawdź ich aktualne brzmienie lub zapytaj w urzędzie marszałkowskim. Następnie, jeśli podlega, rozbij emisje na rozliczone i nierozliczone w Załączniku nr 2 i opłatę policz tylko od części nierozliczonej. Na koniec pamiętaj, że raport do Krajowej bazy KOBiZE to osobny obowiązek, oparty na ustawie z 2009 r.
Stan prawny na: 2026-10-18
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)
- Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443)
- Ustawa o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 526)
Najczęściej zadawane pytania
Czy podmiot z EU ETS musi składać raport do Krajowej bazy?
To dwa odrębne obowiązki, oparte na różnych ustawach: z 17 lipca 2009 r. (art. 7, Krajowa baza) i z 12 czerwca 2015 r. (EU ETS). Krajowa baza obejmuje każdy podmiot z emisjami, bez progu wielkości. Dlatego udział w jednym systemie nie rozstrzyga o drugim. Więcej o obowiązkach środowiskowych w artykule BDO.
Czy wyłączenie z opłaty obejmuje całą działalność firmy?
Nie. Art. 273 ust. 4 Prawa ochrony środowiska wyłącza opłatę tylko w zakresie, w jakim emisja została rozliczona uprawnieniami do emisji. Pozostałe emisje do powietrza rozlicza się w ogólnym wykazie (Załącznik nr 1 do rozporządzenia, Dz.U. 2019 poz. 2443). Szczegóły w artykule o wyłączeniu EU ETS z opłaty za powietrze.
Czy mechanizm nadpłaty z Tabeli B to to samo co korekta wykazu?
Nie. Tabela B Załącznika nr 2 do rozporządzenia z 11 grudnia 2019 r. dotyczy zwrotu nadmiarowo wydanych uprawnień z lat poprzednich. To węższy mechanizm, odrębny od ogólnej korekty wykazu. Pozostałe tematy rozliczeń opisujemy w dziale odpady i opakowania.
Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują indywidualnej porady prawnej. Opracowanie oparte na obowiązujących przepisach i oficjalnych źródłach.