Jak przygotować wykaz zawierający informacje o korzystaniu ze środowiska?

Wykaz zawierający informacje o korzystaniu ze środowiska przygotowujesz w dwóch częściach: wykazy szczegółowe i zbiorcze zestawienie, według wzorów z rozporządzenia Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443). Przedkładasz je marszałkowi województwa do 31 marca następnego roku (art. 286 ust. 1 i art. 285 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska), z zastrzeżeniem progu 100 zł z art. 289 ust. 1 tej ustawy.

Stan prawny na: 2026-10-14

Co zawiera wykaz i komu go składasz?

Art. 286 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska (POŚ, t.j. Dz.U. 2025 poz. 647) nakłada na podmiot korzystający ze środowiska obowiązek przedłożenia marszałkowi województwa dwóch wykazów. Pierwszy (pkt 1) zawiera informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz wysokość należnych opłat. Drugi (pkt 2) zawiera zbiorcze zestawienie tych informacji. Całość obowiązuje z zastrzeżeniem art. 289 ust. 1 POŚ (próg 100 zł, opisany w sekcji o wyjątkach). Wzory wykazów, formę i sposób ich przedkładania określa rozporządzenie Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443), wydane na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ.

Adresatem jest marszałek województwa, a nie Krajowy ośrodek bilansowania i zarządzania emisjami. Rozporządzenie z 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443) nie wspomina o Krajowej bazie ani o KOBiZE.

Jak krok po kroku przygotować wykaz?

Opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce (art. 285 ust. 1 POŚ).

Czym jest zbiorcze zestawienie (załącznik nr 4)?

Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443) „zbiorcze zestawienie”, potocznie „załącznik nr 4”, to wzór wykazu zawierającego zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat. Sumuje on opłaty z czterech kategorii: gazy i pyły wprowadzane do powietrza, nierozliczone emisje gazów cieplarnianych objęte EU ETS, wydane uprawnienia do emisji oraz składowanie odpadów. Wynik to jedna suma ogółem.

Zgodnie z przypisem 1 do załącznika nr 4 do rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) zestawienie wypełnia się za każdym razem, gdy przedkładasz którykolwiek z wykazów szczegółowych z załączników nr 1–3. Nie jest to więc samodzielny obowiązek.

Czy wykaz ma związek z raportem KOBiZE?

Tak, ale tylko w zakresie danych, a obowiązki pozostają odrębne. Art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ stanowi, że wykazy sporządza się na podstawie raportu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji. Dotyczy to wykazu za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ). Dla pozostałych kategorii art. 286 ust. 3 pkt 2 i 3 POŚ wskazuje inne źródła danych.

Dane do wykazu za emisje do powietrza bierzesz więc z tego samego raportu, który składasz do Krajowej bazy. Złożenie jednego dokumentu nie zastępuje drugiego: rozporządzenie z 2019 r. wydano na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ, nie na podstawie ustawy z 2009 r., a wykaz składa się marszałkowi województwa, nie Krajowemu ośrodkowi. Obowiązki mają więc różne podstawy prawne i różne organy.

Do kiedy i w jakiej formie złożyć wykaz?

Art. 285 ust. 2 POŚ stanowi, że podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę za dany rok kalendarzowy do 31 marca następnego roku. Art. 286 ust. 1 POŚ odsyła do tego samego terminu dla przedłożenia wykazów. Zapłata i wykaz mają więc jeden wspólny termin. Obowiązki w systemie BDO opisuje artykuł o rozliczeniach w BDO.

Według § 3 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) wykazy można złożyć w postaci papierowej lub elektronicznej, w tym przez ePUAP z podpisem kwalifikowanym, zaufanym lub osobistym.

Konsekwencja braku zapłaty: informacje o wysokości należnych opłat zawarte w złożonych wykazach stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, bez dodatkowej decyzji wymierzającej opłatę (art. 286 ust. 4 POŚ).

Kiedy wykazu nie trzeba składać?

Art. 286 ust. 1 POŚ stosuje się z zastrzeżeniem art. 289 ust. 1 POŚ. Próg 100 zł liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska (art. 289 ust. 1 zdanie drugie POŚ). Dla rodzaju objętego tym progiem wykazu się nie składa. Szczegóły wyjaśnia artykuł o tym, czy przy niskiej opłacie trzeba mimo to złożyć wykaz.

Odrębną kwestią jest próg 800 zł. Zgodnie z art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze POŚ nie wnosi się opłat z tytułu tych rodzajów korzystania ze środowiska spośród wymienionych w art. 273 ust. 1 POŚ, których roczna wysokość wnoszona na rachunek urzędu marszałkowskiego nie przekracza 800 zł. Dotyczy to także opłaty równej dokładnie 800 zł. Ten próg dotyczy samej opłaty i nie zwalnia automatycznie z niższego progu obowiązku sprawozdawczego 100 zł (art. 289 ust. 1 zdanie drugie POŚ).

To, czy w ogóle masz obowiązek złożyć któryś z wykazów nr 1–3, zależy od rodzaju korzystania ze środowiska. Rozporządzenie (Dz.U. 2019 poz. 2443) określa wzory wykazów, a nie rozstrzyga tej kwestii.

Co zrobić teraz?

1. Zbierz dane o rodzajach korzystania ze środowiska w ubiegłym roku. Dla emisji do powietrza oprzyj się na raporcie przygotowanym dla Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ).

2. Sprawdź, które rodzaje korzystania są objęte progiem 100 zł (art. 289 ust. 1 zdanie drugie POŚ).

3. Wypełnij wykazy szczegółowe (załączniki nr 1–3), a następnie zbiorcze zestawienie (załącznik nr 4) z rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 2443.

4. Złóż wykaz marszałkowi województwa i wnieś opłatę do 31 marca (art. 285 ust. 2 i art. 286 ust. 1 POŚ).

5. W razie wątpliwości co do wypełnienia wzorów albo progów warto skonsultować się z doradcą lub urzędem marszałkowskim.

Szerzej o zawartości wykazu: co zawiera wykaz składany marszałkowi województwa.

Podstawa prawna i źródła

• Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443)
• Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)

Najczęściej zadawane pytania

Kto jest podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu przepisów o wykazach?

Zgodnie z art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska podmiotem korzystającym ze środowiska jest: (a) przedsiębiorca w rozumieniu Prawa przedsiębiorców oraz przedsiębiorca zagraniczny, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie (uprawy rolne, chów lub hodowla zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo, rybactwo śródlądowe); (b) jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą; (c) osoba fizyczna spoza lit. a, ale tylko w zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia. Poza tym zakresem osoba fizyczna nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu tej ustawy.