Co to jest produkt uboczny i czy wpływa na ewidencję w BDO?

Produkt uboczny to przedmiot lub substancja powstające w procesie produkcyjnym, którego podstawowym celem nie jest ich produkcja, i które nie są odpadem. Według art. 10 ustawy o odpadach z 14 grudnia 2012 r. (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1587) tak jest, gdy łącznie spełnione są cztery warunki z art. 10 pkt 1-4 oraz ewentualne warunki szczegółowe z pkt 5.

Jakie warunki musi spełnić produkt uboczny?

Art. 10 ustawy o odpadach z 14 grudnia 2012 r. (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1587) stanowi, że przedmiot lub substancję powstające w wyniku procesu produkcyjnego, którego podstawowym celem nie jest ich produkcja, uznaje się za produkt uboczny niebędący odpadem, jeżeli łącznie są spełnione warunki z art. 10 pkt 1-5: cztery warunki ogólne z pkt 1-4 oraz warunki szczegółowe z pkt 5, jeżeli przepisy je określają. Brzmienie to obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. Pełny tekst znajdziesz w tekście jednolitym ustawy o odpadach.

Art. 10 pkt 5 ustawy o odpadach dodaje warunek piąty: przedmiot lub substancja muszą spełniać szczegółowe warunki uznania za produkt uboczny, jeżeli określają je przepisy prawa Unii Europejskiej albo przepisy wydane na podstawie art. 11 ust. 6 tej ustawy. Brak któregokolwiek z warunków oznacza, że przepis nie pozwala uznać materiału za produkt uboczny. W praktyce oznacza to, że sama deklaracja „to nie odpad” nie wystarczy.

Jak odróżnić produkt uboczny od odpadu?

Wniosek praktyczny oparty na art. 10 ustawy o odpadach: przejdź po kolei przez warunki z tabeli. Jeśli choć na jedno pytanie odpowiedź brzmi „nie” albo „nie wiem”, materiał nie spełnia warunków z art. 10 i nie należy z góry zakładać, że jest produktem ubocznym. Najczęściej problem tkwi w warunku pierwszym (brak pewności dalszego wykorzystania) i drugim (konieczność dodatkowego przetwarzania).

Kto i gdzie składa zgłoszenie uznania za produkt uboczny?

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o odpadach wytwórca przedmiotu lub substancji, o których mowa w art. 10, jest obowiązany przedłożyć zgłoszenie uznania za produkt uboczny marszałkowi województwa właściwemu ze względu na miejsce ich wytwarzania. Według art. 11 ust. 4 marszałek wydaje decyzję po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska właściwego ze względu na miejsce wytwarzania. W decyzji potwierdza spełnienie warunków uznania za produkt uboczny albo stwierdza ich niespełnienie. Art. 11 ust. 4a przewiduje, że decyzję potwierdzającą wydaje się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat.

Jakie są wyjątki od obowiązku zgłoszenia?

Art. 11 ust. 5 ustawy o odpadach (w brzmieniu nadanym ustawą, Dz.U. 2023 poz. 1597) wyłącza stosowanie ust. 1-4, czyli zgłoszenia i decyzji, w odniesieniu do przedmiotów lub substancji spełniających warunki uznania za produkt uboczny, które stanowią:

• produkty przetworzenia drewna, takie jak kora, trociny, wióry, zrębki, a także brykiety i pelety, jeżeli są mechanicznie przetworzonym naturalnym surowcem drzewnym;
• substraty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie biogazowni rolniczych, wykorzystywane do produkcji biogazu lub biogazu rolniczego.

Wyjątek dotyczy procedury zgłoszeniowej. Materiał nadal musi spełniać warunki uznania za produkt uboczny. Brzmienie ust. 5 z Dz.U. 2023 poz. 1597 jest szersze niż w tekście jednolitym, który obejmował wyłącznie drewno.

Z art. 11 ust. 4f ustawy o odpadach (w brzmieniu z tekstu jednolitego) wynika ponadto, że przy zmianie procesu produkcyjnego lub procesu wykorzystania wymagane jest nowe zgłoszenie. Przed zmianą technologii warto więc potwierdzić w urzędzie marszałkowskim, czy dotychczasowa decyzja nadal wystarcza.

Co zrobić teraz?

To wnioski praktyczne wynikające z art. 10 i art. 11 ustawy o odpadach:

1. Oceń materiał według czterech warunków z art. 10 oraz sprawdź, czy dla Twojego przypadku istnieją szczegółowe warunki z prawa unijnego lub z przepisów wydanych na podstawie art. 11 ust. 6.

2. Sprawdź, czy mieścisz się w wyjątku z art. 11 ust. 5 (drewno, substraty do biogazowni).

3. Jeśli wyjątek nie dotyczy Twojego materiału, a warunki są spełnione, złóż zgłoszenie do marszałka województwa właściwego według miejsca wytwarzania (art. 11 ust. 1).

4. Do czasu wyjaśnienia wątpliwości nie zakładaj z góry, że materiał jest produktem ubocznym. Ogólne informacje o obowiązkach znajdziesz w dziale odpady i opakowania.

Źródło przepisów: Ustawa o odpadach, t.j. Dz.U. 2023 poz. 1587.

Stan prawny na: 2026-10-15

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1587)

Najczęściej zadawane pytania

Kogo dotyczy ocena, czy materiał jest produktem ubocznym?

Ocena dotyczy każdego, kto wytwarza przedmiot lub substancję w procesie produkcyjnym, którego podstawowym celem nie jest ich produkcja. Art. 10 ustawy o odpadach wiąże z tym uznanie za produkt uboczny, a art. 11 ust. 1 nakłada na wytwórcę obowiązek przedłożenia zgłoszenia marszałkowi województwa. Więcej o systemie w artykule BDO.

Jak długo ważna jest decyzja potwierdzająca status produktu ubocznego?

Zgodnie z art. 11 ust. 4a ustawy o odpadach decyzję potwierdzającą spełnienie warunków wydaje się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat. Wydaje ją marszałek województwa po opinii wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (art. 11 ust. 4). Przy zmianie procesu produkcyjnego lub procesu wykorzystania art. 11 ust. 4f wymaga nowego zgłoszenia. Szersze omówienie obowiązków znajdziesz w dziale odpady i opakowania.

Czy trociny i zrębki trzeba zgłaszać marszałkowi?

Według art. 11 ust. 5 ustawy o odpadach (w brzmieniu z Dz.U. 2023 poz. 1597) przepisów o zgłoszeniu i decyzji nie stosuje się do produktów przetworzenia drewna, takich jak kora, trociny, wióry, zrębki, brykiety i pelety, jeśli są mechanicznie przetworzonym naturalnym surowcem drzewnym. Warunki z art. 10 nadal muszą być spełnione. Przykład innego obowiązku ewidencyjnego opisujemy w artykule o ewidencji produktów SUP.